เครื่องคิดเลขการเงิน

เงินสำรองฉุกเฉินคิดจาก “รายจ่ายจริงต่อเดือน” ไม่ใช่รายได้ เพราะตอนไม่มีรายได้ สิ่งที่ยังต้องจ่ายคือค่ากิน ค่าเช่า ค่างวด มนุษย์เงินเดือนทั่วไปใช้ 6 เดือน ถ้ารายได้ไม่แน่นอน (ฟรีแลนซ์ ค้าขาย) ควรขยับไป 12 เดือน

เงินสำรองฉุกเฉิน (Emergency Fund)

เงินก้อนที่กันไว้ใช้ตอนรายได้สะดุด — ตกงาน ป่วย รถเสีย ต้องถอนได้ทันทีไม่ขาดทุน จึงควรอยู่ในออมทรัพย์ดอกสูงหรือกองตลาดเงิน ไม่ใช่หุ้น

รายจ่ายจำเป็น

ค่าใช้จ่ายที่ตัดไม่ได้จริง ๆ ค่าเช่า ค่างวด ค่ากิน ค่าเดินทาง ค่าเบี้ยประกัน — ไม่รวมของฟุ่มเฟือยที่ตอนลำบากก็หยุดได้

ทบต้น = ดอกเบี้ยที่ได้ถูกรวมเข้าเงินต้น แล้วรอบถัดไปดอกเบี้ยคิดจากยอดที่โตขึ้นแล้ว ยิ่งเวลานาน ส่วนของ “ดอกเบี้ย” ยิ่งแซงส่วนที่เราใส่เอง ที่นี่คิดทบต้นแบบรายเดือน และถือว่าเงินออมเข้าทุกสิ้นเดือน

ดอกเบี้ยทบต้น (Compound Interest)

ดอกเบี้ยที่ทบเข้าเงินต้นแล้วงอกต่อ ต่างจากดอกเบี้ยคงที่ (Simple) ที่คิดจากเงินต้นก้อนเดิมตลอด — ตัวแปรที่แรงที่สุดคือ “เวลา” ไม่ใช่จำนวนเงิน

ดอกเบี้ยต่อปี (p.a. / per annum)

อัตราต่อปี เวลาเทียบบัญชีเงินฝากให้ดูเลขนี้เสมอ ธนาคารบางที่โฆษณาเป็นดอกเบี้ยของโปรโมชัน 3-6 เดือน ซึ่งได้จริงไม่เท่ากับตัวเลขที่เห็น

ทบต้นรายเดือน vs รายปี

ยิ่งทบถี่ ยอดยิ่งโตกว่าเล็กน้อยที่อัตราเท่ากัน บัญชีออมทรัพย์ไทยส่วนใหญ่จ่ายดอกปีละ 2 ครั้ง ส่วนที่นี่คิดรายเดือนเพื่อให้เทียบกับการออมรายเดือนได้ตรง ๆ

คำนวณย้อนกลับจากเป้าหมาย: เอาเงินที่มีอยู่ไปโตตามอัตราผลตอบแทนก่อน เหลือช่องว่างเท่าไหร่ค่อยเฉลี่ยเป็นเงินออมรายเดือน ถ้าตัวเลขที่ได้สูงเกินไหว ให้ยืดเวลาออกหรือลดเป้าลง

เป้าหมายการเงิน (Financial Goal)

เป้าที่มีทั้งจำนวนเงินและเส้นตาย เช่น “ดาวน์บ้าน 8 แสนใน 4 ปี” — ถ้าไม่มีเส้นตาย จะคำนวณเงินออมต่อเดือนไม่ได้

ผลตอบแทนที่คาดหวัง

ตัวเลขที่เราสมมติ ไม่ใช่ตัวเลขที่การันตี เป้าระยะสั้น (ไม่เกิน 3 ปี) ควรใส่เท่าดอกเบี้ยเงินฝาก อย่าใส่ผลตอบแทนหุ้น เพราะระยะสั้นมันติดลบได้

สินเชื่อบ้าน/สินเชื่อส่วนบุคคลส่วนใหญ่เป็นแบบลดต้นลดดอก คือดอกเบี้ยคิดจากยอดหนี้ที่เหลือจริงในแต่ละเดือน ช่วงแรกค่างวดจึงเป็นดอกเบี้ยเกือบทั้งก้อน พอเงินต้นลดลง สัดส่วนดอกเบี้ยก็ลดตาม

ข้อจำกัด: ยังไม่รวมค่าธรรมเนียม ค่าประเมิน ประกันที่พ่วงมากับสินเชื่อ และกรณีดอกเบี้ยลอยตัวที่ปรับระหว่างทาง

ลดต้นลดดอก (Effective Rate)

ดอกเบี้ยคิดจากเงินต้นคงเหลือจริงในแต่ละงวด โปะเงินต้นเมื่อไหร่ ดอกงวดถัดไปลดทันที — สินเชื่อบ้านและสินเชื่อส่วนบุคคลส่วนใหญ่เป็นแบบนี้

ค่างวด (Installment)

เงินที่จ่ายต่อเดือน ประกอบด้วยดอกเบี้ยของเดือนนั้น + ส่วนที่เหลือไปตัดเงินต้น

MRR / MLR / MOR

อัตราดอกเบี้ยอ้างอิงของธนาคาร สินเชื่อลอยตัวมักเขียนว่า MRR−2% แปลว่าถ้าธนาคารขยับ MRR ดอกเบี้ยเราขยับตาม ค่างวดหรือระยะเวลาก็เปลี่ยน

เพราะดอกเบี้ยคิดจากยอดคงเหลือ เงินที่โปะเพิ่มจะไปตัดเงินต้นตรง ๆ ทำให้ดอกเบี้ยของทุกงวดที่เหลือลดลงเป็นลูกโซ่ ผลเลยแรงกว่าที่คิดมาก โดยเฉพาะช่วงต้นสัญญา

โปะ (Prepayment)

จ่ายเกินค่างวดเพื่อตัดเงินต้น ควรบอกธนาคารให้ชัดว่าจะ “ตัดเงินต้น” ไม่ใช่จ่ายค่างวดล่วงหน้า ไม่งั้นบางที่จะเก็บไว้เป็นงวดถัดไปแทน

ค่าปรับปิดก่อนกำหนด (Prepayment Fee)

สินเชื่อบ้านหลายเจ้าคิดค่าปรับถ้ารีไฟแนนซ์หรือปิดหนี้ภายใน 3 ปีแรก โปะทีละส่วนมักไม่โดน แต่ปิดทั้งก้อนอาจโดน — เช็กสัญญาก่อน

Snowball vs Avalanche

มีหลายก้อนแล้วโปะไหนก่อน — Avalanche โปะดอกแพงสุดก่อน (ประหยัดเงินสุด) Snowball โปะก้อนเล็กสุดก่อน (ได้กำลังใจเร็วกว่า)

ดอกเบี้ยคงที่ (Flat Rate) คิดจากยอดกู้เต็มก้อนทุกปี ถึงจะผ่อนไปแล้วครึ่งหนึ่ง ดอกก็ยังคิดจากยอดเดิม เลขที่เห็นเลยดูถูก แต่ของจริงเมื่อแปลงเป็นลดต้นลดดอกจะสูงขึ้นเกือบเท่าตัว เวลาเทียบข้อเสนอ ต้องเทียบที่ฐานเดียวกัน

ดอกเบี้ยคงที่ (Flat Rate)

คิดดอกจากยอดกู้ตั้งต้นคูณจำนวนปี ไม่สนว่าผ่อนไปแล้วเท่าไหร่ ใช้กับเช่าซื้อรถ ผ่อนสินค้า สินเชื่อส่วนบุคคลบางตัว

อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริง (Effective Rate)

อัตราแบบลดต้นลดดอกที่ให้ภาระเท่ากัน — ใช้เทียบข้อเสนอกันได้ตรง ๆ กฎคร่าว ๆ คือ flat × ประมาณ 1.8-1.9 เท่า

เช่าซื้อ (Hire Purchase)

สัญญาผ่อนรถแบบไทย กรรมสิทธิ์ยังเป็นของไฟแนนซ์จนกว่าจะผ่อนหมด และการโปะก่อนกำหนดได้ส่วนลดดอกเบี้ยไม่เต็มจำนวนเหมือนสินเชื่อลดต้นลดดอก

ภาษีไทยเป็นขั้นบันได ไม่ใช่เอาอัตราเดียวคูณทั้งก้อน เงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกได้รับยกเว้น ส่วนที่เกินถึงค่อยไต่ขั้นขึ้นไป 5% 10% 15% … ดังนั้นการขึ้นเงินเดือนข้ามขั้น ไม่ได้ทำให้เงินทั้งก้อนโดนอัตราใหม่

ข้อจำกัด: คิดแบบมนุษย์เงินเดือน (เงินได้ 40(1)) ที่ใช้ค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท ยังไม่รวมลดหย่อนคู่สมรส บุตร บิดามารดา และกรณีมีรายได้หลายทาง

เงินได้สุทธิ

เงินได้ทั้งปี − ค่าใช้จ่าย − ค่าลดหย่อน = ฐานที่เอาไปเข้าขั้นบันไดภาษี ไม่ใช่เงินเดือนดิบ ๆ

ค่าใช้จ่าย 50% ไม่เกิน 100,000

มนุษย์เงินเดือน (เงินได้ประเภท 40(1)(2)) หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาได้ครึ่งหนึ่งของรายได้ แต่เพดาน 100,000 บาท — เงินเดือนเกิน 2 แสนต่อปีก็ตันที่แสนเดียว

อัตราภาษีขั้นสูงสุด (Marginal Rate)

อัตราของเงินบาทถัดไปที่หาได้ ใช้ตอบว่า “ซื้อกองลดหย่อนเพิ่มแล้วประหยัดเท่าไหร่” — ประหยัดตามอัตรานี้ ไม่ใช่อัตราเฉลี่ย

ภาษีหัก ณ ที่จ่าย (WHT)

ภาษีที่บริษัทหักส่งสรรพากรให้ล่วงหน้าทุกเดือน ตอนยื่นจริงถ้าหักไว้เกินก็ได้คืน ถ้าขาดก็จ่ายเพิ่ม

เงินที่ซื้อกองลดหย่อนไปหักออกจากเงินได้สุทธิ ภาษีที่ประหยัดได้จึงเท่ากับจำนวนที่ซื้อ × อัตราภาษีขั้นที่เราอยู่ ยิ่งฐานภาษีสูงยิ่งประหยัดเยอะ ถ้าฐานเราอยู่ขั้น 0-5% การซื้อเพื่อลดภาษีแทบไม่คุ้มค่าที่ต้องล็อกเงินไว้หลายปี

ข้อจำกัด: คำนวณเฉพาะภาษีที่ประหยัดได้ ยังไม่รวมเพดานลดหย่อนของแต่ละกอง — ก่อนซื้อจริงต้องเช็กเพดานปีนั้นด้วย

RMF

กองทุนรวมเพื่อการเลี้ยงชีพ ต้องซื้อต่อเนื่องและถือจนอายุ 55 ปี (และลงทุนมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี) เหมาะกับเงินที่ตั้งใจเก็บยาวถึงเกษียณจริง ๆ

SSF / ThaiESG

กองลดหย่อนที่ล็อกสั้นกว่า RMF แต่ก็ยังเป็นปี ๆ เงื่อนไขและเพดานลดหย่อนปรับได้ตามประกาศแต่ละปี ก่อนซื้อควรเช็กปีล่าสุดเสมอ

เพดานลดหย่อนรวม

กองเพื่อการเกษียณทั้งหมด (RMF + กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ + กบข. + ประกันบำนาญ ฯลฯ) รวมกันไม่เกิน 500,000 บาท และแต่ละตัวมีเพดาน % ของรายได้ของตัวเองอีกชั้น

ผิดเงื่อนไข (Break)

ขายก่อนครบเงื่อนไข ต้องคืนภาษีที่เคยลดหย่อนไปพร้อมเงินเพิ่ม — ซื้อเพราะประหยัดภาษีอย่างเดียวโดยไม่ดูสภาพคล่องจึงอันตราย

คิดแบบเดียวกับดอกเบี้ยทบต้น แต่ใช้ “ผลตอบแทนเฉลี่ยต่อปี” ของสินทรัพย์ที่ลงทุน และเพิ่มการปรับด้วยเงินเฟ้อ เพื่อให้เห็นว่าเงินก้อนนั้นซื้อของได้เท่ากับกี่บาทในค่าเงินวันนี้ ตัวเลขจริงจะไม่โตเป็นเส้นตรงแบบนี้ เพราะระหว่างทางมีปีที่ติดลบ

DCA (Dollar-Cost Averaging)

ทยอยลงทุนเท่า ๆ กันทุกงวดโดยไม่สนราคา ช่วงราคาถูกได้หน่วยเยอะ ช่วงแพงได้น้อย เฉลี่ยต้นทุนโดยไม่ต้องเดาจังหวะ

ผลตอบแทนเฉลี่ยต่อปี

ค่าเฉลี่ยระยะยาว ไม่ใช่ผลตอบแทนที่ได้ทุกปี ปีจริงอาจ +25% หรือ −18% การใช้ค่าเฉลี่ยจึงเหมาะกับการวางแผน ไม่ใช่การคาดการณ์

เงินเฟ้อ (Inflation)

ของแพงขึ้นทุกปี เงิน 1 ล้านในอีก 20 ปีซื้อของได้น้อยกว่า 1 ล้านวันนี้ ผลตอบแทนที่ชนะเงินเฟ้อเท่านั้นที่เรียกว่าโตจริง

ผลตอบแทนที่แท้จริง (Real Return)

ผลตอบแทน − เงินเฟ้อ ได้เท่าไหร่คือกำลังซื้อที่เพิ่มขึ้นจริง ๆ

กำไร 50% ใน 2 ปี กับ 50% ใน 7 ปี ไม่เท่ากันเลย CAGR คืออัตราทบต้นต่อปีที่ทำให้เงินต้นโตจากยอดแรกไปยอดสุดท้ายพอดี ใช้เป็นภาษากลางในการเทียบผลตอบแทนที่ระยะเวลาต่างกัน

ข้อจำกัด: คิดจากเงินก้อนเดียว ถ้าเติมเงินระหว่างทางเรื่อย ๆ ต้องใช้ XIRR แทน

CAGR

Compound Annual Growth Rate — อัตราเติบโตทบต้นต่อปี ใช้เทียบการลงทุนที่ถือคนละระยะเวลาได้อย่างยุติธรรม

กฎ 72

เอา 72 หารผลตอบแทนต่อปี ได้จำนวนปีคร่าว ๆ ที่เงินจะเป็นสองเท่า เช่น 7% ต่อปี ≈ 10 ปี

ผลตอบแทนรวม (Total Return)

กำไรทั้งหมดตั้งแต่ต้นจนจบ ยังไม่ได้เฉลี่ยเป็นต่อปี ตัวเลขนี้ดูใหญ่แต่เทียบข้ามการลงทุนไม่ได้

ค่าธรรมเนียมถูกหักจากผลตอบแทนทุกปี เงินที่หายไปจึงไม่ได้หายแค่ก้อนนั้น แต่รวมถึงดอกผลที่เงินก้อนนั้นควรจะงอกต่อไปด้วย ยิ่งลงทุนนาน ช่องว่างยิ่งถ่างเป็นทวีคูณ

ค่าธรรมเนียมการจัดการ (Management Fee)

หักจาก NAV ทุกวันโดยที่เราไม่เห็นบิล ตัวเลขที่เห็นในพอร์ตคือหลังหักแล้ว จึงรู้สึกไม่เจ็บ ทั้งที่จ่ายทุกปี

TER (Total Expense Ratio)

ค่าใช้จ่ายรวมทั้งหมดต่อปีของกองทุน คิดเป็น % ของสินทรัพย์ ใช้ตัวนี้เทียบกองต่อกอง แม่นกว่าดูแค่ค่าธรรมเนียมการจัดการ

Front-end / Back-end Fee

ค่าธรรมเนียมตอนซื้อและตอนขาย เก็บครั้งเดียว คนละก้อนกับค่าธรรมเนียมรายปี

สองชั้น — ชั้นแรกคำนวณว่าตอนเกษียณต้องมีเงินก้อนเท่าไหร่ โดยเอารายจ่ายต่อเดือนวันนี้ไปเบ่งด้วยเงินเฟ้อจนถึงวันเกษียณ แล้วคูณจำนวนปีที่ต้องใช้เงิน (เงินก้อนที่เหลือยังลงทุนต่อได้ เลยใช้ผลตอบแทนที่แท้จริงมาช่วยลดยอด) ชั้นที่สองคือย้อนกลับมาว่าต้องออมเดือนละเท่าไหร่จากวันนี้

เงินก้อนเกษียณ (Retirement Corpus)

เงินที่ต้องมี ณ วันเกษียณ เพื่อถอนใช้ไปจนหมดอายุขัยที่วางแผนไว้

ผลตอบแทนที่แท้จริงหลังเกษียณ

ผลตอบแทนหลังหักเงินเฟ้อ ที่นี่ใช้ตัวนี้คิดเงินก้อน เพราะระหว่างเกษียณเงินที่ยังไม่ได้ถอนก็ยังลงทุนอยู่ และรายจ่ายก็แพงขึ้นทุกปีเช่นกัน

กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (PVD)

เงินสะสมของเรา + สมทบของบริษัท เป็นเงินเกษียณก้อนใหญ่ที่หลายคนลืมนับ อย่าลืมใส่รวมในช่อง “เงินเก็บเพื่อเกษียณตอนนี้”

ประกันสังคมชราภาพ

ผู้ประกันตนมาตรา 33 ที่ส่งครบ 180 เดือนได้บำนาญรายเดือนตลอดชีพ ถือเป็นรายได้หลังเกษียณอีกทาง ช่วยลดเงินก้อนที่ต้องเตรียมเองลงได้

ไล่คำนวณทีละเดือน — เงินที่เหลือยังได้ผลตอบแทนต่อ ส่วนเงินที่ถอนเพิ่มขึ้นทุกปีตามเงินเฟ้อ ถ้าเงินอยู่เกิน 50 ปีถือว่าถอนในระดับที่ยั่งยืน แถวบรรทัดสุดท้ายเทียบให้ดูกับกฎ 4% ซึ่งเป็นเกณฑ์คร่าว ๆ ที่ใช้กันทั่วโลก

ข้อจำกัด: คิดจากผลตอบแทนคงที่ทุกปี ของจริงตลาดขึ้นลง ควรเผื่อกันชนไว้มากกว่าที่คำนวณได้

กฎ 4% (4% Rule)

งานวิจัยเก่าที่พบว่าถอนปีละ 4% ของเงินก้อนตั้งต้น (แล้วปรับตามเงินเฟ้อ) พอร์ตมักอยู่ได้ราว 30 ปี เป็นจุดตั้งต้นให้คิด ไม่ใช่กฎตายตัวและอิงตลาดสหรัฐฯ

อัตราถอน (Withdrawal Rate)

เงินที่ถอนต่อปี ÷ เงินก้อนที่มี ยิ่งสูงยิ่งเสี่ยงเงินหมดก่อนตาย

SWP (Systematic Withdrawal Plan)

แผนถอนเงินจากกองทุนอัตโนมัติเป็นงวด ๆ ใช้แทนเงินเดือนหลังเกษียณ

Sequence of Returns Risk

ความเสี่ยงจากลำดับผลตอบแทน — ถ้าเจอตลาดขาลงในช่วงต้นของการเกษียณ พอร์ตจะฟื้นยากกว่ามาก แม้ผลตอบแทนเฉลี่ยทั้งช่วงจะเท่ากัน